Mini challenge — từ đề tới lưu đồ hoàn chỉnh

Làm sai bài này ở lần thử đầu là chuyện bình thường — nó không nói lên gì về việc bạn có hợp làm nghề này hay không. Đây là lần đầu tiên bạn tự chạy cả sáu khâu một mình, không ai đứng cạnh nhắc bước tiếp theo.

Bài này không dạy gì mới. Sáu bài vừa rồi đã đưa đủ công cụ: bóc đề, giải tay, vẽ lưu đồ, phân rã, tách hàm, soi ca biên. Đến lượt bạn cầm cả sáu lên cùng lúc, trên một đề chưa từng gặp.

1. Đề bài

Một cửa hàng ghi lại số tiền của từng hoá đơn trong ngày. Tính tổng doanh thu, nhưng chỉ tính các hoá đơn từ 50000 trở lên.

Đúng hai câu, và cả hai đều cần đọc kỹ. Trước khi lật sang mục sau, lấy giấy ra.

2. Lấy giấy — làm sáu khâu

Chạy đúng sáu khâu module này đã dạy, theo thứ tự — đừng nhảy sang vẽ lưu đồ khi khâu 1 và 2 chưa xong trên giấy:

1. Bóc ba ô. Input là gì — kiểu dữ liệu, và ràng buộc của nó (một hoá đơn có thể âm không? danh sách hoá đơn có thể rỗng không?). Xử lý làm việc gì. Output là gì — đúng một con số hay nhiều số.
2. Giải tay ba ca cụ thể. Tự chọn ba danh sách hoá đơn khác nhau, tính tổng bằng tay cho từng danh sách. Bắt buộc dựng ít nhất một danh sách có một hoá đơn đúng bằng 50000.
3. Phân rã tới mức gõ được ngay. Từ ba ca vừa giải, tách quy trình thành các bước — mỗi bước phải nhỏ tới mức gõ thành code ngay, không cần nghĩ thêm.
4. Vẽ lưu đồ bằng đúng bốn ký hiệu. Bầu dục, bình hành, chữ nhật, thoi — không hình nào khác.
5. Cân nhắc tách một hàm. Nhóm bước "hoá đơn này có được tính không" có xứng đáng có tên riêng không? Nếu có, hàm đó nhận vào gì, trả ra gì — gợi ý la_hoa_don_lon(tien).
6. Soi ca biên. Danh sách rỗng thì lời giải trả ra gì? Nếu mọi hoá đơn đều dưới ngưỡng thì sao? Và ca dễ sai nhất: một hoá đơn đúng bằng ngưỡng thì tính hay bỏ?

Làm xong cả sáu, bạn có trong tay: ba ô viết trên giấy, ba ca đã giải tay, một lưu đồ, một quyết định về hàm, và câu trả lời cho ba ca biên. Có đủ ngần đó rồi mới mở mục 3 hoặc mục 4.

3. Gợi ý

Chỉ mở phần này nếu bạn đã thử cả sáu khâu và đang kẹt ở một khâu cụ thể. Đây là câu hỏi định hướng, không phải đáp án.

4. Đối chiếu

Chỉ mở phần này sau khi bạn đã làm xong cả sáu khâu trên giấy.

def la_hoa_don_lon(tien):
    return tien >= 50000

hoa_don = [42000, 68000, 95000]
tong = 0
for tien in hoa_don:
    if la_hoa_don_lon(tien):
        tong = tong + tien
print(tong)

163000

5. Phần hai — đổi một chữ, đổi cả kết quả

Đề đổi lại: tính tổng doanh thu, nhưng chỉ tính các hoá đơn trên 50000. Chỉ khác đúng một chữ so với đề gốc — "trên" thay cho "từ... trở lên" — nhưng chữ đó lật hẳn một ca biên.

Tự trả lời trước khi kéo xuống bài tập: lời giải ở mục 4 phải đổi đúng mấy chỗ để khớp đề mới? Và với danh sách [50000, 20000], tong bây giờ in ra bao nhiêu?

Sắp lại các dòng dưới đây cho khớp đề mới:

Xong bài tập, so lại con số bạn vừa tính cho danh sách [50000, 20000] với con số ở ca ngưỡng của mục 4. Hai con số đó lệch nhau đúng bằng giá trị của hoá đơn nằm sát ngưỡng.

6. Điều bạn vừa làm được

Bạn vừa chạy trọn sáu khâu module này dạy, trên một đề chưa từng thấy:

• Bóc ba ô từ một đoạn văn xuôi hai câu.
• Giải tay ba ca, và tìm đúng ca hiểm nhất — ca chạm ngưỡng.
• Phân rã quy trình tới mức mỗi bước gõ được ngay.
• Vẽ một lưu đồ đúng bốn ký hiệu, kể cả nhánh không làm gì.
• Cân nhắc và đặt tên cho một hàm.
• Soi ba ca biên trước khi chạy dòng code nào.

Quy trình này không gắn với Python. Đổi "hoá đơn" thành một đối tượng khác, đổi Python thành Java, sáu khâu trên không đổi một chữ nào — thứ đổi chỉ là cú pháp gõ ra ở bước cuối cùng.

Bài tiếp theo: Tổng kết module — bạn đã có một quy trình lặp lại được